![\"\"](\"https:\/\/adrianet.al\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/ba632df8-2c0c-4b34-a583-34e9715d809d-300x178.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Mesdheu \u00ebsht\u00eb hap\u00ebsira ku ndoshta m\u00eb shum\u00eb se kudo tjet\u00ebr kulturat e civilizimet kryq\u00ebzohen n\u00eb nj\u00eb nd\u00ebrveprim t\u00eb vazhduesh\u00ebm. Ai \u00ebsht\u00eb pik\u00ebtakimi i shk\u00ebmbimit tregtar e kulturor i popujve t\u00eb tre kontinent\u00ebve, Afrik\u00ebs Veriore, Europ\u00ebs Jugore dhe Azis\u00eb Per\u00ebndimore. N\u00eb brigjet e tij u derdh\u00ebn kulturat e qytet\u00ebrimet e hershme t\u00eb Mesapotamis\u00eb, Asirian\u00ebve, Fenikasve, Kenan\u00ebve, Hebrejve, Kartagjenasve, Pers\u00ebve, Egjiptit, Semit\u00ebve, Grek\u00ebve, Romak\u00ebve \u2026 e deri te Krishterimi dhe Islami.<\/p>\n
Nuk \u00ebsht\u00eb e tep\u00ebrt t\u00eb thuhet se nuk gjendet asnj\u00eb hap\u00ebsir\u00eb tjet\u00ebr n\u00eb bot\u00eb me k\u00ebt\u00eb intensitet e larmishm\u00ebri nd\u00ebrveprimi socio-ekonomik, kulturor e politik. Tensioni n\u00eb k\u00ebt\u00eb hap\u00ebsir\u00eb ka nj\u00eb dimension t\u00eb theksuar kulturor. Ky \u00ebsht\u00eb rasti kur kultura kthehet n\u00eb kriter thelb\u00ebsor t\u00eb politik\u00ebs. Ve\u00e7 k\u00ebsaj, faktori fetar dhe gjeopolitik kan\u00eb qen\u00eb gjithnj\u00eb pjes\u00eb e tensionit. Interesat gjeopolitike kan\u00eb \u201cditur\u201d t\u00eb penetrojn\u00eb n\u00eb \u201cjustifikime\u201d kulturore e fetare p\u00ebr realizimin e projektimeve t\u00eb tyre n\u00eb t\u00eb dy brigjet e Mesdheut, projekte k\u00ebto, q\u00eb pik\u00ebs\u00ebpari frym\u00ebzohen nga premisa identitare.<\/p>\n
Pjesa m\u00eb e madhe e historis\u00eb s\u00eb Europ\u00ebs, \u00ebsht\u00eb historia e rivalitetit t\u00eb dy qendrave, Athin\u00ebs dhe Rom\u00ebs, m\u00eb pas, p\u00ebr disa shekuj, rivalitetit mes tyre iu shtua nj\u00eb tjet\u00ebr qend\u00ebr, Kostandinopoja. Fillimisht romak\u00ebt pushtuan Athin\u00ebn, m\u00eb pas, osman\u00ebt Bizantin. Mesdheu njohu tradit\u00ebn antike greko \u2013 romake, bizantine e orientale.<\/p>\n
Evropa Per\u00ebndimore q\u00eb her\u00ebt e ka par\u00eb Mesdheun si nj\u00eb hap\u00ebsir\u00eb \u200b\u200bku gjenden \u201cburimet\u201d e saj kulturore n\u00eb Athin\u00eb dhe Jerusalem. K\u00ebto burime, nuk gjenden larg boshtit gjeopolitik \u201ckarolingian\u201d dhe ideve t\u00eb themelues\u00ebve t\u00eb Bashkimit Evropian, n\u00eb rrug\u00ebtimin e gjat\u00eb dhe plot pengesa, t\u00eb civilizimit evropian drejt bashkimit politik.<\/p>\n
P\u00ebrgjith\u00ebsisht, procesi i form\u00ebsimit identitar ka dy tregues kryesor\u00eb. Modelin e bot\u00ebkuptimit, konceptet mbi bot\u00ebn, stilin e t\u00eb jetuarit; dhe tensionin me burimet e tjera t\u00eb procesit civilizues. Brenda k\u00ebtij konteksti, marr\u00ebdh\u00ebnia e Evrop\u00ebs me rr\u00ebnj\u00ebt e saj boshtore, shfaqet e trazuar. Sipas mendimit t\u00eb filozofit dhe historianit francez Remi Brague, llogjika kulturore romane e civilizimit europian u bazua n\u00eb adoptimin e q\u00ebndrimeve \u201cekscentrike\u201d ndaj burimeve t\u00eb saj civilizuese. Sipas k\u00ebtij ekscentrizmi, burimet boshtore u rib\u00ebn\u00eb n\u00ebp\u00ebrmjet p\u00ebrpunimit kulturor. Vazhdim\u00ebsia e k\u00ebtij ekscentrizmi, i cili fillon nga Roma, leht\u00ebsoi formimin e identitetit evropian n\u00ebp\u00ebrmjet Ligjit Romak, filozofis\u00eb greke, dhe tradit\u00ebs judeo-katolike. K\u00ebto vektor\u00eb, filozofik, juridik dhe fetar, n\u00eb harmoni dhe tension mes tyre, prodhuan identitetin evropian, me nj\u00eb konfigurim institucional dualist t\u00eb trash\u00ebguar. Kultura romane p\u00ebrvet\u00ebsoi n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb selektive trash\u00ebgimin\u00eb heleniste n\u00eb ndjekje t\u00eb nj\u00eb burimi superior civilizues, i cili mund t\u00eb rikonstruktohej dhe adaptohej p\u00ebr nevoja specifike pragmatiste. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, kultura romane konsiderohet \u201cshtegu\u201d drejt nj\u00eb identiteti europian afatgjat\u00eb.<\/p>\n
Prezente n\u00eb Mesdhe, dy fet\u00eb e m\u00ebdha monoteiste, grumbulluan dhe p\u00ebrpunuan burimet e p\u00ebrbashk\u00ebta civilizuese n\u00eb t\u00eb dy brigjet e Mesdheut, por qasja ndaj tyre nuk qe e njejt\u00eb. N\u00ebse v\u00ebrtet\u00eb Roma e krishter\u00eb dhe perandorake, me simbolet dhe identitetin e saj arriti t\u00eb zgjerohej kah perandoria Romake Lindore, ose Bizanti, pran\u00eb Rusis\u00eb (Rom\u00ebs s\u00eb Tret\u00eb), Roma autentike ka mbetur gjithmon\u00eb origjinale kulturalisht n\u00eb brigjet veri-per\u00ebndimore t\u00eb Mesdheut, ku ekscentrizmi ndaj burimeve civilizuese mund\u00ebsoi hapjen e saj universale perandorake por dhe katolike, si nj\u00eb pretendim \u201ci natyrsh\u00ebm\u201d gjeopolitik n\u00eb hap\u00ebsir\u00ebn mesdhetare.<\/p>\n
Sipas filozofit francez, edhe tek arab\u00ebt n\u00eb bregun tjet\u00ebr, ideja e Mesdheut si nj\u00eb hap\u00ebsir\u00eb \u200b\u200bunike u z\u00ebvend\u00ebsua nga nj\u00eb tjet\u00ebr bot\u00ebkuptim universalist p\u00ebr shkak t\u00eb projektit islam, i njejt\u00eb me kuptim \u201ckatolik\u201d universalist. Megjithat\u00eb, n\u00eb k\u00ebndv\u00ebshtrimin Evropian, shum\u00eb studiues mendojn\u00eb se Mesdheu mbeti Roman, edhe pas ardhjes s\u00eb Islamit. Civilizimi islam, si proces, vler\u00ebsohet m\u00eb i natyrsh\u00ebm dhe m\u00eb pak ekcentrik sesa Europa p\u00ebrkundrejt burimeve boshtore. Ai e mb\u00ebshteti identitetin e vet edhe mbi traditat e dyfishta Athin\u00eb-Jeruzalem, p\u00ebr t\u00eb cilat Evropa pretendon ekskluzivitet. Ndryshe nga homolog\u00ebt e tij europian\u00eb, filozofi i mesjet\u00ebs al-Farabi, ndihej krenar\u00eb me trash\u00ebgimin\u00eb e lidhjeve dhe iniciativave kulturore q\u00eb datojn\u00eb nga Aristoteli. Po t\u2019u hedh\u00ebsh nj\u00eb sy shkrimeve t\u00eb Majmonidesit, Ibn Rushdit, Farabiut dhe Tomas d\u2019Akuinit, p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebt Andolezia ishte pik\u00ebtakim i burimeve t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebta, kupton se sa kan\u00eb ndikuar mendimet e tyre tek nj\u00ebri \u2013 tjetri.<\/p>\n
T\u00eb qart\u00eb p\u00ebr dimensionin ekspansonist, secili, Krishterimi dhe Islami, shfaq\u00ebn t\u00eb njejtat v\u00ebshrir\u00ebsi p\u00ebr t\u00eb pranuar ekzistenc\u00ebn e tjetrit si nj\u00eb fe dhe civilizim rival. T\u00eb dy pal\u00ebt \u201ckujdessh\u00ebm\u201d e p\u00ebrcaktonin kund\u00ebrshtarin bazuar n\u00eb etni, jo n\u00eb fe. Mysliman\u00ebt i quanin t\u00eb krishter\u00ebt evropian\u00eb: roman\u00eb, sllav\u00eb ose frank\u00eb, nd\u00ebrsa europian\u00ebt i konsideronin mysliman\u00ebt: sara\u00e7en\u00eb, maur\u00eb, turq ose tatar\u00eb. Por secili ishte i vet\u00ebdijsh\u00ebm \u00e7far\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsonte tjetri, ndaj p\u00ebrdor\u00ebn epitete t\u00eb tilla si jobesimtar, i pafe dhe i pabes\u00eb. Marr\u00ebdh\u00ebniet me hebrejt\u00eb, jan\u00eb nj\u00eb tjet\u00ebr tregues intersant q\u00eb p\u00ebrcjellin qasjen ndaj burimeve boshtore. Sipas B. Lewis, p\u00ebrgjat\u00eb historis\u00eb, hebrejt\u00eb kan\u00eb jetuar n\u00eb paqe vet\u00ebm n\u00eb SHBA dhe Perandorin\u00eb Osmane.<\/p>\n
Pozitat e dyj\u00ebzuara t\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnieve evropiano-myslimane karshi Mesdheut, tregojn\u00eb aft\u00ebsin\u00eb e Evrop\u00ebs Per\u00ebndimore p\u00ebr ta nxjerr\u00eb veten jasht\u00eb boshtit civilizues ku mb\u00ebshtetet trash\u00ebgimnia e saj politiko-kulturore, n\u00eb procesin e nd\u00ebrtimit t\u00eb entitetit t\u00eb saj politik. Luhatja midis integrimit kontinental t\u00eb Evrop\u00ebs dhe shtrirjes s\u00eb saj drejt Mesdheut, mund t\u00eb kuptohet si rezualtat i fryrjes s\u00eb akumuluar t\u00eb qytet\u00ebrimit evropian si fuqi dominante e bot\u00ebs moderne, ose produkt i nj\u00eb civilizimi \u201cpar excellence\u201d. N\u00ebse n\u00eb fillim ekscentrizmi roman ishte pika e dob\u00ebt e procesit qytet\u00ebrues europian, ai m\u00eb pas u kthye n\u00eb fuqi transformuese e cila kulmoi me humanizmin, rilindjen dhe iluminizmin europian, n\u00eb nj\u00eb koh\u00eb kur pjesa myslimane e Mesdheut ishte neglizhente ndaj k\u00ebtyre zhvillimeve, t\u00eb cilat vet\u00ebm pak koh\u00eb m\u00eb pas, do t\u00eb b\u00ebnin diferenc\u00ebn midis dy bot\u00ebve.<\/p>\n
Ciklit t\u00eb dyfisht\u00eb ku kaluan roman\u00ebt p\u00ebrgjat\u00eb historis\u00eb, her\u00eb pushtues e her\u00eb t\u00eb pushtuar, krijoi ndjesin\u00eb e nj\u00eb identiteti t\u00eb cunguar, p\u00ebr rrjedhoj\u00eb d\u00ebshira evropiane p\u00ebr njohuri e zgjerim deri n\u00eb periudhat koloniale, u agravua edhe nga kompleksi kundrejt modeleve origjinale.<\/p>\n
N\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb, idea e Mesdheut si nj\u00eb hap\u00ebsir\u00eb \u200b\u200bstrategjike \u00ebsht\u00eb m\u00eb shum\u00eb e ngulitur n\u00eb qasjen evropiane, e cila e p\u00ebrcakton at\u00eb si pjes\u00eb t\u00eb \u201cbot\u00ebs s\u00eb saj\u201d. Ishte Augusti ai q\u00eb e pag\u00ebzoi Detin Mesdhe me emrin latin \u201cMare Nostrum\u201d (deti jon\u00eb). Edhe nga brigjet p\u00ebrball\u00eb, kjo hap\u00ebsir\u00eb quhej \u201cBahr al-Rum\u201d (deti i romak\u00ebve) q\u00eb n\u00eb antikitet. K\u00ebshtu vazhdoi t\u00eb quhet nga mysliman\u00ebt gjat\u00eb gjith\u00eb historis\u00eb s\u00eb tyre. N\u00ebse ideja e nj\u00eb Mesdheu \u201croman\u201d ka nj\u00eb vazhdim\u00ebsi historike n\u00eb bot\u00ebkuptimin per\u00ebndimor, ajo nuk mbeti e kufizuar vet\u00ebm aty. K\u00ebshtu, Perandoria Osmane n\u00eb disa m\u00ebnyra specifike p\u00ebrfshihej n\u00eb Perandorin\u00eb Romake Lindore. Historiani rumun Nikollai Jorga parap\u00eblqente t\u00eb fliste p\u00ebr nj\u00eb \u201cRom\u00eb Osmane\u201d, duke e cil\u00ebsuar Stambollin mysliman si hipostaz\u00ebn e fundit e Rom\u00ebs p\u00ebrball\u00eb rivalitetit t\u00eb ashp\u00ebr me \u201cRom\u00ebn e Tret\u00eb\u201d t\u00eb vet\u00ebshpallur nga Cari i Rusis\u00eb.<\/p>\n
Interesant mbetet optika amerikane mbi Mesdheun. N\u00eb vitin 1693, William Penn, themeluesi i Filadelfias dhe kolonis\u00eb s\u00eb Pensilvanis\u00eb, shkroi librin\u201d Nj\u00eb ese drej paqes s\u00eb tashme dhe t\u00eb ardhme t\u00eb Evrop\u00ebs\u201d ku propozonte krijimin e nj\u00eb organizate t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt t\u00eb shteteve evropiane, p\u00ebr t\u00eb gjykuar mosmarr\u00ebveshjet e p\u00ebr t\u00eb parandaluar luft\u00ebrat mes tyre. Ai sugjeroi q\u00eb edhe Turqia t\u00eb p\u00ebrfshihet n\u00eb k\u00ebt\u00eb organizat\u00eb.<\/p>\n
Tensionet n\u00eb dy an\u00ebt e Mesdheut duhen analizuar bazuar mbi diferencat konceptuale t\u00eb dy nocioneve kontradiktore t\u00eb pushtetit dhe kulturave t\u00eb ndryshme n\u00eb lidhje me \u201cbot\u00ebn\u201d. N\u00ebsa analizojm\u00eb nocionin e pushtetit, do gjejm\u00eb se mendimtar\u00ebt mysliman\u00eb analizuan e interpretuan nocionin Aristotelian t\u00eb fr\u00f3nnesis (arsye praktike), nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb ky koncept i n\u00ebnshtrohej nj\u00eb procesi t\u00eb vazhduesh\u00ebm erozioni n\u00eb Evrop\u00ebn Per\u00ebndimore, t\u00eb pakt\u00ebn deri n\u00eb periudh\u00ebn e iluminizmit. Nd\u00ebrsa Evropa, anon nga ideja e \u201cd\u00ebshir\u00ebs p\u00ebr pushtet\u201d e Ni\u00e7es duke e konsideruar pushtetin si forc\u00eb themelore t\u00eb proceseve civilizuese.<\/p>\n
Nuk \u00ebsht\u00eb p\u00ebr t\u2019u habitur se dy qasje t\u00eb ndryshme ndaj produktit kulturor dhe dy m\u00ebnyra t\u00eb ndryshme ndaj p\u00ebrcaktimit t\u00eb \u201cVetes\u201d me \u201cTjetrin\u201d, mund t\u00eb lejojn\u00eb krijimin e praktikave t\u00eb ndryshme n\u00eb komunikimin mes tyre. Ky ndryshim nuk ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me \u201cp\u00ebrb\u00ebr\u00ebsit kulturor\u201d por me modelin e instrumentave q\u00eb prodhojn\u00eb k\u00ebt\u00eb kultur\u00eb, t\u00eb cilat krijojn\u00eb ndjesin\u00eb e nj\u00eb sensi papajtueshm\u00ebrie nd\u00ebrmjet \u201cVetes\u201d dhe \u201cTjetrit\u201d. Tejkalimet historike t\u00eb d\u00ebshir\u00ebs p\u00ebr pushtet nga pala evropiane, ve\u00e7an\u00ebrisht q\u00eb nga periudha koloniale, dhe besimi n\u00eb burimet e tradit\u00ebs nga ana islame, i cili krijoi rrezikun e r\u00ebnies n\u00eb \u201ckurthin fondamentalist\u201d n\u00eb rajonet myslimane gjat\u00eb periudh\u00ebs koloniale dhe postkoloniale, deri tani jan\u00eb pajtuar \u201cti fshehin\u201d potencialet e tyre t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebta n\u00eb komunikimin nd\u00ebrmjet dy brigjeve t\u00eb Mesdheut.<\/p>\n
Tensioni n\u00eb k\u00ebt\u00eb hap\u00ebsir\u00eb mund t\u00eb jet\u00eb m\u00eb i ekuilibruar n\u00ebse pal\u00ebt fokusohen t\u00eb vler\u00ebsojn\u00eb kombinimin kompleks t\u00eb faktor\u00ebve q\u00eb kan\u00eb karakterizuar si bashk\u00ebpunimin ashtu edhe konfliktin p\u00ebrgjat\u00eb historis\u00eb midis dy brigjeve t\u00eb Mesdheut. M\u00ebnyra m\u00eb e duhur e k\u00ebtij rivler\u00ebsimi \u00ebsht\u00eb historia e konkurrenc\u00ebs dhe tensionit me t\u00eb. Komunikimi mes pal\u00ebve nuk mund t\u00eb adaptohet me axhenda hegjemoniste. Ai duhet t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb bashk\u00ebpunim q\u00eb kap\u00ebrcen formalitetet penguese, dhe shpirti mesdhetar mund t\u00eb \u00e7lirohet nga kompleksiteti i dikotomis\u00eb inferioritet-ep\u00ebrsi. Pal\u00ebt n\u00eb dy brigjet e mesdheut gradualisht mund t\u00eb rikuperojn\u00eb nj\u00eb terren t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt me orientim pragmatik ndaj \u201cTjetrit\u201d si fqinj dhe partner, ndryshe do t\u00eb krijojn\u00eb hap\u00ebsira p\u00ebr konfigurime ekstremizmash fondamentaliste. K\u00ebt\u00eb mision pati nisma e Sarkozis\u00eb n\u00eb Mesdhe n\u00eb 2004. \u201cAleanca e qytet\u00ebrimeve\u201d si alternativ\u00eb ndaj \u201cglobal war on terror\u201d, me protagonist\u00eb kryesor\u00eb Spanj\u00ebn dhe Turqin\u00eb, suksessh\u00ebm hapi kapitullin e rikuperimit t\u00eb frakturave mes qytet\u00ebrimeve p\u00ebrmes dialogut.<\/p>\n
Modernizmi per\u00ebndimor n\u00eb vendet arabe nuk duhet t\u00eb shihet si rezultat i zhvillimit t\u00eb nj\u00eb civilizimi homogjen e kolonial, dominimi i t\u00eb cilit u sfidua n\u00eb epok\u00ebn postkoloniale nga civilizimet e tjera rivale. P\u00ebrkundrazi, modernizmi gjen veten n\u00eb hap\u00ebsira m\u00eb t\u00eb gj\u00ebra me diversitet e pluraliz\u00ebm t\u00eb shum\u00ebllojsh\u00ebm, brenda t\u00eb cilave versioni i tij per\u00ebndimor nuk \u00ebsht\u00eb nj\u00eb kurs ekskluziv, por vet\u00ebm nj\u00eb zhvillim i ve\u00e7ant\u00eb specifik, brenda mjediseve t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebta civilizuese boshtore, pavar\u00ebsisht ambicjeve t\u00eb tij p\u00ebr t\u2019u vet\u00ebshpallur unik. Sondazhet tregojn\u00eb se mysliman\u00ebt nuk i vler\u00ebsojn\u00eb sa duhet p\u00ebrpjekjet per\u00ebndimore, nga demokracia deri tek t\u00eb drejtat e njeriut, p\u00ebr shkak se ende fuqit\u00eb per\u00ebndimore mbrojn\u00eb diktator\u00ebt \u201ce shkath\u00ebt\u201d n\u00eb bot\u00ebn myslimane, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb i quajn\u00eb k\u00ebto vlera t\u00eb panegociueshme.<\/p>\n
Krizat politiko-ekonomike e sociale, korrupsioni shtet\u00ebror, c\u00ebnimi lirive politike e civile n\u00eb vendet arabe, gjithnj\u00eb e m\u00eb tep\u00ebr, ushqejn\u00eb thirrjet p\u00ebr t\u00eb braktisur modelet e huaja dhe p\u00ebr t\u2019iu bashkangjitur modelit Islam. Kjo \u00ebsht\u00eb dhe nj\u00eb nga arsyet e hershme q\u00eb nxit reagimet fondamentaliste fetare. Pavar\u00ebsisht se shum\u00eb vende myslimane aparencialisht pajtohen p\u00ebr t\u2019u rikthyer n\u00eb modelin e Islamit dhe ligjin e tij, n\u00eb t\u00eb njejt\u00ebn koh\u00eb ato nuk shfaqin ndonj\u00eb tendenc\u00eb aktive p\u00ebr t\u2019u larguar nga procesi i modernizimit apo p\u00ebr t\u00eb shfuqizuar sistemet e tyre politike t\u00eb modelit per\u00ebndimor. T\u00eb gjitha sistemet qeveris\u00ebse atje, ruajn\u00eb modelin e strukturave politike e ekonomike t\u00eb sjella nga modernizmi europian. Gjith\u00ebsesi popujt mysliman\u00eb jan\u00eb kritik\u00eb me politikat europiane t\u00eb cilat q\u00eb pas Luft\u00ebs s\u00eb II-t\u00eb Bot\u00ebrore mb\u00ebshtesin regjimet autoritare e despotike n\u00eb shum\u00eb prej k\u00ebtyre vendeve. V\u00ebnia n\u00eb plan t\u00eb par\u00eb t\u00eb siguris\u00eb rajonale dhe jo e t\u00eb drejtave politike e civile, \u00ebsht\u00eb par\u00eb si nj\u00eb demokraci e deformuar. P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, zhvillimet q\u00eb shoq\u00ebruan \u201cPranver\u00ebn Arabe\u201d, pjesa m\u00eb e madhe e atyre popujve faj\u00ebsojn\u00eb regjimet e rr\u00ebzuara diktatoriale dhe politikat e shteteve europiane, p\u00ebr munges\u00ebn e stabilitetit, terrorizmit dhe dob\u00ebsin\u00eb deri n\u00eb munges\u00eb t\u00eb autoritetit t\u00eb strukturave shtet\u00ebrore.<\/p>\n
Megjithat\u00eb, rajoni i Lindjes s\u00eb Mesme dhe rreth tij, akoma ka nj\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi gjeopolitike specifike. Aty gjenden 47% t\u00eb rezervave t\u00eb naft\u00ebs dhe 41% t\u00eb rezervave t\u00eb gazit n\u00eb bot\u00eb. Interesat ekonomike e gjeopolitike n\u00eb Lindjen e Mesme, si nj\u00eb form\u00eb e re konflikti, deri para pak koh\u00ebsh zhvilloheshin kryesisht n\u00eb tryezat e improvizuara europiane, ku nga nj\u00ebra an\u00eb p\u00ebrplasen interesat e shteteve europiane, dhe nga ana tjet\u00ebr ato t\u00eb rajonit. Por me zbulimin e burimeve t\u00eb m\u00ebdha energjitike n\u00eb Detin Mesdhe, rifilloi nj\u00eb stad tjet\u00ebr konkurence midis vendeve t\u00eb rajonit dhe fuqive nd\u00ebrkomb\u00ebtare. Konflikti libian, si pika m\u00eb e nxeht\u00eb e tensionit n\u00eb Mesdhe, midis t\u00eb tjerave, po nxjerr n\u00eb pah frakturat e thella gjeopolitike t\u00eb kaluara dhe t\u00eb sotme. Jan\u00eb mbi tet\u00eb shtete t\u00eb p\u00ebrfshira n\u00eb konfliktin libian. N\u00eb munges\u00eb t\u00eb nj\u00eb prezence aktive t\u00eb BE-s\u00eb dhe NATO-s, shtetet e p\u00ebrfshira n\u00eb konflikt, nisuar nga interesat e tyre specifike, kan\u00eb arritur t\u00eb \u00e7\u2019orientojn\u00eb projektet p\u00ebr zgjidhje politike t\u00eb q\u00ebndrueshme deri n\u00eb at\u00eb pik\u00eb sa kan\u00eb ngritur pik\u00ebpyetje mbi t\u00eb ardhmen gjeopolitike t\u00eb rajonit. Vlerat Per\u00ebndimore dhe interesat e shteteve po p\u00ebrplasen aq keq saq\u00eb kan\u00eb ngritur pik\u00ebpyetje mbi aleancat aktuale. I till\u00eb \u00ebsht\u00eb rasti i 2016, kur pas bombardimeve t\u00eb trupave t\u00eb gjeneralit Hafter mbet\u00ebn t\u00eb vrar\u00eb tre ushtarak\u00eb francez. Me k\u00eb po lufton NATO, ishte pyetja q\u00eb ngriti opinioni publik. Mb\u00ebshtetja e Makron ngaj milicis\u00eb s\u00eb Hafterit i cili mb\u00ebshtetet nga Rusia, jo vet\u00ebm ka ngjallur nj\u00eb debat t\u00eb ashp\u00ebr brenda BE-s\u00eb, por edhe n\u00eb bot\u00ebn arabe, si rishfaqje e platformave kolonialiste q\u00eb mund t\u00eb ushqej\u00eb fondamentalizma religjioz e politik. SHBA, e shqet\u00ebsuar nga k\u00ebto zhvillime, n\u00ebp\u00ebrmjet Komand\u00ebs Amerikane n\u00eb Afrik\u00eb (AFRIKOM) ka mb\u00ebshtetur nd\u00ebrhyrjen e Turqis\u00eb n\u00eb Libi, p\u00ebr nj\u00eb zgjidhje politike t\u00eb q\u00ebndrueshme. Konflikti midis Franc\u00ebs dhe Turqis\u00eb mbi Libin\u00eb nuk ka t\u00eb b\u00ebje thjesht me legjitimitetin e faktor\u00ebve nd\u00ebrluftues n\u00eb terren, por me modelin e ofruar. Pal\u00ebt, q\u00eb n\u00eb pjes\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb koh\u00ebs jan\u00eb p\u00ebrq\u00ebndruar tek diferencat jo te t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebtat, mesa duket u duhet t\u00eb rishikojn\u00eb pozitat e tyre n\u00ebn shembullin biblik, \u201cnxirr m\u00eb par\u00eb traun nga syri yt, e pastaj do t\u00eb shoh\u00ebsh m\u00eb qart\u00eb p\u00ebr t\u00eb hequr ashkl\u00ebn nga syri i tjetrit\u201d.<\/p>\n
Tensioni i sot\u00ebm n\u00eb Mesdhe, midis t\u00eb tjerash, reflekton kriz\u00ebn politike n\u00eb dy brigjet e tij. Problemet brenda BE-s\u00eb sidomos mbi reagimin ndaj COVID19 dhe kriza e Mesdheut, rikthen nevoj\u00ebn imediate e reformimit t\u00eb BE-s\u00eb. Nga ana tjet\u00ebr, e ardhmja e brigjeve p\u00ebrball\u00eb Mesdheut mbetet e zymt\u00eb. A do t\u00eb jen\u00eb n\u00eb gjendje l\u00ebvizjet politike n\u00eb bot\u00ebn e sotme myslimane t\u00eb akumulojn\u00eb energjit\u00eb dhe frym\u00ebzimin e duhur p\u00ebr t\u00eb nisur nj\u00eb epok\u00eb te re nd\u00ebrveprimi, pavar\u00ebsisht autoritarizmit qeveris\u00ebs n\u00eb ato vende, i cili mb\u00ebshtetet nga disa shtete evropiane, p\u00ebrkund\u00ebr diskursit t\u00eb saj n\u00eb promovimin e demokracis\u00eb dhe t\u00eb drejtave t\u00eb njeriut? Sfida e v\u00ebrtet\u00eb do t\u00eb ishte rikthimi i bot\u00ebs islame n\u00eb nj\u00eb nd\u00ebrveprim pragmatik t\u00eb orientuar nga fr\u00f3nnesis, jo nga pak\u00ebnaq\u00ebsit\u00eb postkoloniale ose obsesionet e identitetit. Do t\u00eb ishte zhg\u00ebnjyese q\u00eb k\u00ebto l\u00ebvizje t\u00eb imitojn\u00eb dhe riprodhojn\u00eb n\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr t\u00eb Mesdheut, ekspansionizmin, d\u00ebshir\u00ebn p\u00ebr pushtet dhe arroganc\u00ebn perandorake. Tensioni mund t\u00eb kap\u00ebrcehet n\u00ebse pal\u00ebt e fillojn\u00eb zgjidhjen nga vetja.<\/p>\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Mesdheu \u00ebsht\u00eb hap\u00ebsira ku ndoshta m\u00eb shum\u00eb se kudo tjet\u00ebr kulturat e civilizimet kryq\u00ebzohen n\u00eb nj\u00eb nd\u00ebrveprim t\u00eb vazhduesh\u00ebm. Ai \u00ebsht\u00eb pik\u00ebtakimi i shk\u00ebmbimit tregtar…<\/p>\n","protected":false},"author":11,"featured_media":33830,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5,2,227],"tags":[2185],"class_list":["post-33829","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-lajme","category-opinion","category-rajoni","tag-ermir-gjinishi-tensioni-ne-mesdhe","wpcat-5-id","wpcat-2-id","wpcat-227-id"],"yoast_head":"\n